معنويه تعليل و اهمال ننمايد و تسهيل و اغفال روا ندارد با اينكه بفرمودهء مولوى قدّس اللّه سرّه جمع صورت با چنان معنى ژرف * كس نيارد غير آن شاه شكرف اين وجود مسعود و ملك انسان نمود بيمن توجّه و تربيت و به بركت تصرّف و تقويت شاهنشاهى حرّس اللّه عمره و دولته عن المتناهى چنان جامع اين دو ضدّ و در اين مورد بىهمتا و ندّ است كه چاكران حضرت اسماعيل عبّادش دانند و صاحبان معرفت كميل بن زيادش خوانند تمازج فيه الحلم و البأس مثل ما * تمازج صوب الغاديات عقار با اين مشغله نظرش بسير تواريخ و سير است و محضرش ملجاء و مأمن ارباب فضل و هنر و در اعانت و رعايت اهل فضل و كمال و حصانت و حمايت طبقه علماء و رجال چنانست كه بايد كفت كلّ يريد رجالة لحياته * يا من يريد حياته لرجاله لهذا بندهء نويسنده سيّد عبد اللّه مستوفى كه پروردهء اين نعمت و برآوردهء آن حضرتم اين كتاب مستطاب بستان السّياحه را كه سيّاحان بستان عرفان را خوب‌تر از باغهاى پر از لالهء حمراء و سبّاحان عمّان ايقان را مرغوب‌تر از سفاين مملوّ از لؤلؤ لالاست جغرافى به قدر كافى است و تاريخى موجز و وافى محكمه نصّ و آيت است و محكمهء توحيد و حكمت اديان و ملل را قائل است و مبيّن عشاير و قبايل هندسه و نجوم را داراست و اكثر علوم را كويا تذكرهء احوال اولياء و عرفاء است و تعرفهء حال شعرا و ادباء حاوى فقه و اصول است و راوى معقول و منقول هم علم حرف و نقط دارد و هم حرف صرف و لغت داراى صنعت و اكسير است و كوياى رمل و تعبير مذكّر علامات و آثار است و مفسّر آيات و اخبار و در تبيان معرفت و حقيقت بقول شيخ سعدى رحمة اللّه عليه هر ورقش دفتريست معرفت كردكار با اينكه تنقيح اين كتاب و تصحيح اين فصول و ابواب با نسخ مغلوط و كتب درهم و مخلوط زحمت و رنجى بزرك و صدمت و شكنجى سترك داشت بفرمودهء مولوى كه رنج راحت دان چه شد مطلب بزرك اين رنج را رايكان دانسته از پى تحصيل اين كنجى شايكان برخواستم و با شدّت كرفتارى به اشغال و انجام مهام و اعمال در دو سال رنجها بردم تا اين نسخه را كه چون اكسير وجودش ناياب و كم بلكه معظّم‌تر از حجر مكرّم و اكسير اعظم است بدست آورده با نسخ چند از جمله نسخهء مخصوصى كه در زمان سعادت اقتران شاهنشاه غازى و پادشاه ماضى محمّد شاه مبرور مغفور از براى شخص سلطنت و مطالعه و صفح آن حضرت بخطّى شيوا و نغز و طرزى احسن الطّرز به پايان آورده بودند مقابله و مطابقه كرده و از جهة تصحيح هر مطلبى از مطالب و خبرى از اخبار و حديثى از احاديث و آيتى از آيات تقريبا پانصد جلد كتاب از تاريخ و تفسير و نجوم و تعبير جغرافى و لغات كافى و لمعات از كتب معتبرين و ثقات فلسفه و حكمت و هندسه و هيئت حاضر داشت و همّت بر صحّتش كماشت و به قدر الطّاقه از سهو و غلط بپرداخت و عارى از ترك و سقطش ساخت تا آن نظر بلند را ملحوظ و آن خاطر ارجمند از ملاحظه آن محظوظ آيد كتبه العبد المذنب زين العابدين اللّهم اغفر لنا و لوالدينا بجاء محمّد و آله